Het filmische leven

Film als reflectie van de werkelijkheid. Van het dagelijkse leven. Van de tijdgeest. Van de morele dilemma’s waarmee wij, gewone mensen, te maken hebben. Van de filosofische stromingen die bepalend zijn voor de tijdgeest, niet alleen voor het soort leven dat we kunnen of moeten leiden, maar ook voor het soort films dat wij maken. Want dat is het nog altijd: films worden gemaakt door mensen met gewone levens, mensen die in dezelfde wereld leven als wij, de kijkers.

Als het leven onherroepelijk tot kunst is getransformeerd door mediahype en de cultus van persoonlijkheid of celebrity, dan rijzen inmiddels vragen over de ontvangst en effecten van deze nieuwe realiteit. Dit betoogt Neal Gabler aan het einde van de vorige eeuw in zijn boek Life: The Movie. How Entertainment Conquered Reality. De mens staat nu immers midden in het kunstwerk, zijn eigen leven, als acteur én regisseur. Deze vrijheid is duizelingwekkend; je kunt alles zijn en van alles maken zonder ook maar de geringste verbintenis met de werkelijkheid te hebben. Een eeuwig leven in het virtuele – dat is de spirituele belofte van de moderne massamedia, film voorop.

Eigenlijk is het volstrekt normaal en te verwachten dat schrijvers en filmmakers ons een visie op het leven, op de werkelijkheid bieden. De vraag hoe ze dat doen en wat de invloed op hun keuzes dan op ons leven is, raakt de kern van de moderne betekenis van ‘film’. Want door deze vraag te beantwoorden – door middel van kritiek en analyse – ontstaat er een soort leidraad, een visie op de mens en zijn wereld. Hoe we zouden kunnen of zouden moeten leven, dat kunnen we in de bioscoop leren.

Film als beeld van het leven. Het leven als een film.

De cinema biedt de grootste, meest overtuigende arena waar het nieuwe leven zich kan vormen. Dat komt door de essentie van dit medium, of deze kunstvorm. In de geschiedenis van de cinematografie is er maar één rode draad: technologische ontwikkeling, van bewegende beelden naar geluid en kleur en widescreen en 3D en nu, opnieuw 3D. Zo gek is deze zucht naar vernieuwing in de hardeware ook weer niet. Alfred Hitchcock voorzag een tijd waarin filmmakers niet eens films zouden hoeven maken. In deze brave new world worden elektrodes in de hersens geïmplanteerd waardoor filmmakers alleen maar op knoppen hoeven drukken om een emotionele respons te krijgen.

Hitchcock was een grappenmaker, maar vooral dat laatste is relevant, en cruciaal: de emotionele respons. Want hoe paradoxaal het ook klinkt, de hunkering naar nieuwe snufjes in de bioscoop wordt niet alleen ingegeven door de constante sfeer van crisis waarin het medium zich lijkt te bevinden en die inhoudt dat men steeds meer actief kijkers naar de paleizen van het visuele moeten lokken. Nee, deze verslaving aan nieuwe technologie gaat vooral om emotie, om de vraag hoe je als kunstenaar de kijker kunt onderdompelen in het narratieve, in het verhaal dat je maakt. En inspanning moet resulteren in de vorming van een eigen, voor de kijker autonoom kunstwerk, namelijk zijn eigen leven.

Leven, de film. Film als beeld van het leven. Het leven als een film. De cirkel is rond. Meer dan een eeuw na de eerste geluidsfilm zijn er alweer voortekens van nieuwe ontwikkelingen, voornamelijk op het gebied van 3D en steeds grotere schermen als die van het Imax-formaat. Wat de toekomst gaat brengen is moeilijk te voorspellen. Vooral 3D wordt met grote scepsis bejegend. Feit blijft dat cinema steeds meer immersive wordt; bioscoopzalen worden groter, toenemend zoals in de hoogtijdagen van de picture palaces van de jaren twintig tot en met zestig, die eruit zagen als kathedralen waar mensen naar toe gingen voor inspiratie.

 

Inspiratie. Geloof. Spiritualiteit. Waarheid. Het zijn dingen die steeds meer op de voorgrond treden in de moderne menselijke ervaring. Waar anders kun je houvast vinden in een steeds complexere werkelijkheid? Waarin verhalen niet meer postmodern door elkaar heen lopen, zodat er geen enkele waarheid meer is, maar waarin het lineaire de overhand krijgt met als gevolg een behoefte aan duidelijke boodschappen over invoelbare motieven? Over vriendschap, liefde, het belang van de code, geweld, haat, authenticiteit, de gebroken tijd. Over de mens. Over het leven. Over film.

 

Gawie Keyser 2011

 

Blog | Gawie Weet Raad

Worstelt u met een levensvraag over liefde of haat, goed of kwaad? Dan is hulp dichterbij dan u zou denken - namelijk in de wereld van de film. Gawie Keyser geeft in 'Gawie Weet Raad' zijn lezers de gelegenheid om hem een duivels dilemma voor te leggen.

Doodskist vol wraak

23 November 2011

"Wat is de beste manier om wraak te nemen?" Zo luidt een vraag van een vrouwelijke brievenschrijver na een voorval van ongewenste intimiteiten... Lees meer>

LEVEN de film

laat je met andere ogen naar films en je eigen leven kijken

Spreek af met vrienden

kijk een film, spiegel je leven aan de beelden, ontdek wie jij bent...